Kismaayo – taariikh, dhaqan iyo meelaha la booqdo | Warar

Kismaayo
Magaalooyinka Soomaaliya Jubbada Hoose · Jubbaland

Kismaayo

Kismayu · Chisimaio

Caasimadda Jubbaland ee xeebta, una dhow afka Webiga Jubba: magaalo deked taariikhi ah oo leh xeebo ciid cad, neecaw badeed iyo Jasiiradaha Bajuunta oo ag yaal.

MaamulkaJubbaland
GobolkaJubbada Hoose
Dadweynaha243,043Qiyaas: tirada degmada oo dhan (saadaasha OCHA/IMWG, 2019), 2019
Goobta-0.358°, 42.545°
Meelaha la booqdo5
Xaafadaha7

Guudmar

Kismaayo waxay ku taal xeebta koonfureed ee Badweynta Hindiya, meel u dhow halka uu Webiga Jubba ku shubmo badda, qiyaastii 500 km koonfur-galbeed ka xigta Muqdisho. Waa xarunta gobolka Jubbada Hoose iyo caasimadda Dowlad Goboleedka Jubbaland, waxaana UN-Habitat ku tilmaantay xudunta ganacsiga ee koonfurta Soomaaliya.

Magaaladu waxay ku kortay agagaarka mid ka mid ah meelaha yar ee gabbaadka leh ee maraakiibtu ku xirtaan inta u dhexeysa Muqdisho iyo Lamu. Dekeddeedu waxay dul taal jasiirad hore oo ka mid ahayd Jasiiradaha Bajuunta, waxaana dhul-weynaha lagu xiray waddo dhex marta badda. Xeebta labadeeda dhinac waxaa ku teedsan buuro ciid ah, dhagaxyo badda ka soo baxa iyo xeebo ciid leh.

Maanta Kismaayo waa magaalo firfircoon oo si degdeg ah u koraysa. Guryo cusub, hoteello iyo dukaamo ayaa soo badanayay sannadihii u dambeeyay, iyadoo ganacsato, dad dib u soo laabtay iyo maalgashadayaal qurbajoog ah ay magaalada soo degayaan. Garoonka diyaaradaha iyo dekeddu waxay dooxada Jubba ku xiraan gobolka iyo adduunka kale.

Waxa ka duwan

  • 01Dekeddu waxay ku dhisan tahay jasiirad hore oo ka mid ahayd Jasiiradaha Bajuunta
  • 02Webiga Jubba wuxuu badda kaga shubmaa meel qiyaastii 15 km u jirta magaalada
  • 03Magaalada waxaa la aasaasay 1872-kii xilligii Suldaanka Sinjibaar
  • 04Talyaanigu wuxuu u yaqaanay Chisimaio
  • 05Hoyga Bajuunta, bulsho badmaax ah oo leh lahjad Sawaaxili ah
  • 06Garoonka Waamo waa garoonka kubadda cagta ugu weyn Jubbaland

Meelaha la booqdo

Calaamad

Dekedda Kismaayo

Deked ku taal jasiirad hore oo dhul-weynaha lagu xiray; waxaa laga daawan karaa maraakiibta iyo doonyaha kalluumaysiga.

Dabeecad

Afka Webiga Jubba (Goobweyn)

Qiyaastii 15 km meel u jirta magaalada, Webiga Jubba wuxuu dhex maraa buuro ciid cas ah kahor intuusan ku biirin badda, agagaarka tuulada Goobweyn.

Dabeecad

Jasiiradaha Bajuunta

Silsilad jasiirado yaryar ah oo ku teedsan xeebta koonfurta Kismaayo, oo dhaqan ahaan ay degaan bulshooyinka kalluumaysatada Bajuunta.

Xeeb

Xeebaha Kismaayo

Xeebo ciid leh iyo dhagaxyo badda ka soo baxa ayaa magaalada ku hareeraysan; hoteello xeebta ku yaal ayaa sannadihii dambe furmay.

Calaamad

Garoonka Waamo

Garoonka ugu weyn Jubbaland, oo dib loo dayactiray loona dhigay caws macmal ah.

Xaafadaha · Kismaayo

5 degmooyin2 xaafadood

Faanoole

Qaybta koonfureed ee magaalada.

Farjano

Qaybta waqooyi-bari ee magaalada.

Shaqaalaha

Qaybta waqooyi-galbeed ee magaalada.

Guulwade

Qaybta waqooyi ee magaalada.

Calanley

Qaybta galbeed ee magaalada.

Xaafado kale

  • MadiinaXaafad la qorsheeyay oo waqooyiga magaalada ah, laga bilaabay dhismaheeda 2017.
  • MidnimoXaafad la qorsheeyay oo waqooyiga magaalada ah, laga bilaabay dhismaheeda 2017.

Liiskan waxaa lagu daray magacyada la xaqiijiyay; tifaftirayaasha ayaa ku dari doona kuwo kale.

Taariikhda

Deegaanka Kismaayo wuxuu markii hore ahaa tuulo yar oo kalluumaysato ah, qarniyadii dhexena wuxuu ku jiray saamaynta Saldanadda Ajuuraan. Magaalada laftigeeda waxaa la aasaasay 1872-kii xilligii Suldaanka Sinjibaar, 1887-kiina gacanta Ingiriiska ayay gashay. 1896-kii Ingiriisku wuxuu dhulka u dhexeeya webiyada Jubba iyo Tana ka dhigay qayb ka mid ah maamulkiisa Bariga Afrika, isagoo u bixiyay Jubaland.

Dagaalkii Koowaad ee Adduunka kadib Ingiriisku deegaanka wuxuu u wareejiyay Talyaaniga, kaasoo magaalada u bixiyay Chisimaio, 1926-kiina si rasmi ah ugu daray Soomaaliya Talyaaniga. Xorriyaddii 1960 kadib dekeddii hore waa la casriyeeyay, waxaana la dhisay warshad weyn oo hilibka lagu farsameeyo, taasoo shaqaale ka soo jiidatay koonfurta oo dhan.

Magaaladu waxay soo martay sannado badan oo xasillooni darro ah 1991 kadib. Tan iyo 2013 waa xarunta maamulka Jubbaland, dib-u-dhiska iyo maalgashiguna waji cusub ayay u yeeleen xaafado badan.

Dhaqanka

Kismaayo waa mid ka mid ah magaalooyinka ugu bulsho kala duwan Soomaaliya. Waxaa ku nool beelo badan oo Soomaaliyeed, bulshada Jareerta (Bantuuga Soomaaliyeed) iyo Bajuunta, oo ah dad xeebeed caan ku ah badmaaxnimo soo jireen ah, kuna hadla lahjad ka mid ah luqadda Sawaaxiliga. Masaajid, dugsiyo Qur'aan iyo xarumo diini ah ayaa ku yaal xaafad kasta.

Kubadda cagtu waa qayb muhiim ah oo nolosha magaalada ka mid ah. Garoonka Waamo oo dib loo dayactiray, kana ah kan ugu weyn Jubbaland, wuxuu leeyahay caws macmal ah, wuxuuna martigeliyaa tartamo heer gobol iyo heer qaran ah.

Dhaqaalaha

Dekeddu waa laf-dhabarta dhaqaalaha Kismaayo. Waxay leedahay laba meelood oo maraakiibta lagu xiro, kuna qaadi kara markab culayskiisu gaarayo ilaa 10,000 tan (DWT), taasoo ka dhigaysa mid ka mid ah dekedaha ugu muhiimsan Soomaaliya kadib Berbera iyo Muqdisho. Taariikh ahaan magaaladu waxay xarun weyn u ahayd ganacsiga xoolaha.

Kalluumaysiga, beeraha xilliyeedka ee dooxada Jubba iyo ganacsiga alaabta dibadda laga keeno ayaa nolol u ah qoysas badan. Dhismaha, tafaariiqda, isgaarsiinta iyo hoteellada iyo maqaayadaha ayaa ka mid ah qaybaha sida dhaqsaha ah u koraya tan iyo markii maalgashigu soo laabtay.

Sawirro

Wararka · Kismaayo