Muqdisho, oo Soomaalidu u taqaan Xamar, waa caasimadda iyo magaalada ugu weyn Soomaaliya. Waxay ku fidsan tahay xeeb dheer oo ku teedsan Badweynta Hindiya. Magaalada iyo Gobolka Banaadir waa isku mid: degmooyinka gobolka ayaa wadajir u samaysta caasimadda, halkaas oo ay fadhiyaan dowladda federaalka, dekedda weyn iyo garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee ugu muhiimsan dalka.

Qarniyo badan Muqdisho waxay ahayd mid ka mid ah dekedaha ganacsiga ee ugu caansan xeebaha Bariga Afrika. Xaafadaha qadiimka ah ee Xamar Weyne iyo Shangaani waxaa ku yaal masaajid ay qoraalladoodu taariikhdu ku taal qarnigii 13-aad. Maanta dhismayaashaas qadiimka ah waxay garab taagan yihiin hoteello, bangiyo iyo guryo dabaqyo leh oo cusub, iyadoo dhismo xawaare leh uu wajiga magaalada beddelayo.

Nolosha Muqdisho waxay si gaar ah uga muuqataa xeebta: maalmaha fasaxa qoysas badan ayaa isugu yimaada xeebta Liido, kalluumeysatada ayaa doonyahooda ka soo dejiya dekedda hore, suuqyaduna — laga bilaabo Bakaaraha ballaaran ilaa dukaamada xaafadaha — waxay iibiyaan wax walba, laga soo bilaabo dharka iyo xawaashka ilaa qalabka elektarooniga.

Muqdisho waxay ahayd magaalo muhiim ah markii juqraafiyahan Yaaquut uu ka warramay horraantii qarnigii 13-aad. Qoraallada masaajidda ugu da'da weyn waxay muujinayaan in munaaradda masjidka Jimcaha ee Xamar Weyne la dhisay 1238, masaajidda Arbaca Rukun iyo Fakhruddiinna 1268–69. Markii socdaalyahanka caanka ah Ibnu Batuuta uu yimid qiyaastii 1331, wuxuu helay magaalo weyn oo barwaaqo ah oo uu xukumo suldaan la yiraahdo Abuubakar ibnu Sheekh Cumar, una caan ah maro la soo tolo oo loo dhoofiyo ilaa Masar. Magaaladu waxay qarnigii 14-aad samaysan jirtay lacag naxaas ah, maraakiibta Shiinaha ee uu hoggaaminayay Zheng He-na waxay soo martay horraantii qarnigii 15-aad.

Maraakiibta Boortaqiiska waxay gaareen Muqdisho 1499, isku dayadoodii dambe ee ahaa in ay magaalada qabsadaan waa ku guuldarreysteen. Qarnigii 19-aad Suldaanka Zanzibar ayaa sheeganayay xeebta, halka Saldanadda Geledi ee dhulka gudaha ay gacanta ku haysay ganacsiga. Sannadkii 1892 Zanzibar waxay dekedaha Banaadir u kireysay Talyaaniga, laga bilaabo 1905 Muqdisho waxay noqotay caasimadda Soomaaliya Talyaaniga, kaddibna 1950–1960 xarunta maamulka wakaaladda Qaramada Midoobay ee uu Talyaanigu maamulayay.

1-dii Luulyo 1960 Muqdisho waxay noqotay caasimadda Jamhuuriyadda Soomaaliyeed ee xorowday. Dagaalkii sokeeye ee bilaabmay 1991 wuxuu ka tegay dhaawacyo qoto dheer, laakiin tan iyo horraantii 2010-meeyadii magaaladu waxay ku jirtaa dib-u-dhis, iyadoo maalgashiga qurbajoogta iyo dhismayaal cusub ay beddelayaan degmooyin badan.

Muqdisho waa wadnaha dhaqanka dalka. Matxafka Qaranka Soomaaliyeed wuxuu dib u furmay 1-dii Luulyo 2020 kaddib ku dhawaad soddon sano oo xirnaa, Tiyaatarka Qaranka oo markii ugu horreysay la furay 1967-na dib ayaa loo dhisay oo la furay isla sannadkaas. Xaafadaha qadiimka ah ee reer Xamar waxay weli haystaan waddooyin cidhiidhi ah iyo masaajid duug ah, magaaladuna muddo dheer waxay xarun u ahayd suugaanta, heesaha iyo warbaahinta Soomaaliyeed.

Nolosha diintu waxay ku xiran tahay masaajid qadiim ah iyo kuwo casri ah, laga bilaabo Arbaca Rukun ee qarniyada dhexe ilaa Masjidka Isbahaysiga Islaamka ee la dhammeeyay 1987. Maalmaha fasaxa iyo ciidaha xeebaha ayaa buuxsama: qoysas ayaa ku fadhiista ciidda, carruurtuna kubbadda ayay ku ciyaaraan.

Maadaama ay tahay xarunta dowladda iyo dekedda ugu muhiimsan koonfurta, Muqdisho waa udub-dhexaadka dhaqaalaha Soomaaliya. Waxaa xarun ka dhigtay Bangiga Dhexe, shirkadaha isgaarsiinta ee waaweyn, bangiyo iyo shirkadaha xawaaladaha. Suuqa Bakaaraha, oo ka mid ah suuqyada ugu waaweyn dalka, muddo dheer ayuu ahaa halbeegga ganacsiga qaranka.

Kalluumeysigu weli waa muhiim xeebta, halka dhismaha, hoteellada iyo adeegyaduna si degdeg ah u koreen iyadoo maalgashadayaal iyo qoysas qurbaha ka soo laabtay ay dib u dhisayaan guryo, hoteello iyo xafiisyo.