Waxbarashada carruurnimada hore iyo dugsiyada Quraanka | Warar

Waxbarashada Soomaaliya

Waxbarashada carruurnimada hore iyo dugsiyada Quraanka

Dugsiga Quraanka (malcaamadda) ayaa ah fasalka ugu horreeya ee carruur badan oo Soomaaliyeed. Fasallada barbaarinta ee rasmiga ahi waa yar yihiin, inta badanna waa kuwo gaar loo leeyahay.

Waxbarashada carruurnimada hore ee Soomaaliya waxay ku dhisan tahay laba dhaqan oo kulma: dugsiga Quraanka (malcaamadda), oo jiilal badan oo carruur Soomaaliyeed ah baray akhriska iyo xifdinta, iyo fasallada barbaarinta ee cusub oo ay inta badan maamulaan dugsiyo gaar loo leeyahay. Qorshayaasha waxbarasho ee Dowladda Federaalka, Puntland iyo Somaliland dhammaantood waxay sannadaha ka horreeya dugsiga hoose u tixgeliyaan qayb ka mid ah nidaamka, hase yeeshee adeegga dawladdu heerkan weli aad buu u yar yahay.

Dugsiyada Quraanka

Dugsiga Quraanku waa habka waxbarasho ee ugu da'da weyn uguna baahsan dalka. Carruurtu inta badan iyagoo yaryar ayay bilaabaan; waxay looxa ku bartaan alifbeetada Carabiga, waxayna Quraanka ku xifdiyaan macallin hortiis. Maadaama ay bulshadu maamusho oo aysan u baahnayn dhismayaal waaweyn, badanaa waa fursadda waxbarasho ee keliya ee laga helo miyiga iyo deegaannada reer guuraaga.

Daraasad uu Bangiga Adduunku sameeyay 2018, oo lagu soo xigtay warbixinta PEER ee UNESCO ka qortay Soomaaliya, ayaa tirisay 201,293 carruur ah oo sannadkaas ku qornaa dugsiyada Quraanka ee caadiga ah. Qorshaha Istiraatiijiga ah ee Qaybta Waxbarashada (ESSP) 2018–2020 ee federaalka, sida ay isla warbixintaasi soo koobtay, wuxuu qiyaasay in qiyaastii 57% maalgelintooda ay ka timaado bulshada, 42%-na ay ka yimaadaan hay'ado samafal oo gaar ah, hay'ado caalami ah oo aan dawli ahayn iyo deeq-bixiyeyaal Khaliijka ah.

Hab cusub oo loo yaqaan dugsiga Quraanka ee isku-dhafan ayaa lagu bilaabay taageerada UNICEF. Dugsiyadan waxay isku daraan casharrada diinta iyo manhajka guud, waxay sii gaaraan fasallada ugu horreeya ee dugsiga hoose, waxaana loo tiriyaa qayb ka mid ah waxbarashada rasmiga ah.

Barbaarinta iyo fasallada ka horreeya dugsiga hoose

Qorshayaasha federaalku waxay daryeelka iyo waxbarashada carruurnimada hore (ECCE) ku tilmaamaan hal ilaa laba sano oo ka horreeya fasalka koowaad (ESSP 2018–2020). Wasaaradda Waxbarashada Puntland waxay sheegtay in nidaamkeedu ku bilaabmo laba sano oo horumarinta carruurnimada hore ah, Somaliland-na waxbarashada barbaarinta waxay dhigtaa ka hor wareegga dugsiga hoose ee siddeedda sano ah.

Xaqiiqda goobta ka jirtaa waxay tahay in fasallada barbaarintu ay inta badan gaar loo leeyahay. Somaliland gudaheeda, dugsiyada gaarka loo leeyahay ayaa sannad-dugsiyeedkii 2018–19 qaatay 92% carruurta waxbarashada carruurnimada hore, sida ay muujiyeen tirakoobka Wasaaradda Waxbarashada iyo Sayniska ee ay UNESCO soo xigatay. Markii la diyaarinayay ESSP 2018–2020 ee federaalka, ma jirin manhaj qaran oo la ansixiyay oo heerkan loogu talagalay.

Cidda mas'uulka ka ah

  • Heerka federaalka: Wasaaradda Waxbarashada, Dhaqanka iyo Tacliinta Sare (MoECHE) ayaa dejisa siyaasadda waxbarashada rasmiga ah ee carruurta yaryar, halka Wasaaradda Arrimaha Diintu ay kormeerto dugsiyada Quraanka.
  • Somaliland: Sharciga Waxbarashada Qaranka wuxuu dugsiyada Quraanka hoos geeyaa Wasaaradda Waxbarashada iyo Sayniska, iyadoo lala tashanayo Wasaaradda Arrimaha Diinta.
  • Puntland iyo dowlad-goboleedyada: wasaarad kasta oo waxbarasho ayaa mas'uul ka ah dugsiyada barbaarinta ee deegaankeeda.

Muhiimadda ay leedahay

Malaayiin carruur Soomaaliyeed ah weligood ma galaan dugsiga hoose. Qorshaha Baahiyaha iyo Gargaarka Bani'aadminimo ee Qaramada Midoobay ee 2025 wuxuu qiyaasay in 4.5 milyan oo carruur ah oo da'da dugsiga ah, oo ka badan kala bar carruurta oo dhan, ay dugsiga ka maqnaayeen. Carruur badan oo ka mid ah, dugsiga Quraanka ayaa ah waxbarashada habaysan ee keliya ee ay helaan. Barnaamijyada sida dugsiyada Quraanka ee isku-dhafan waxay doonayaan in shabakaddan jirta loo adeegsado barashada akhriska, qoraalka iyo xisaabta aasaasiga ah, oo ay weheliso aqoonta diinta.